Artıq iki gündür ki, Azərbaycan ərazisində müşahidə olunan intensiv və aramsız yağıntılar faktiki olaraq fövqəladə hidrometeoroloji vəziyyət yaradıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin açıqladığı rəqəmlər vəziyyətin miqyasını açıq şəkildə göstərir: təkcə Bakı və Abşeron yarımadasında yağıntının miqdarı 104 mm-ə çatıb ki, bu da aylıq normanın 440 faizi deməkdir. Başqa sözlə, paytaxt cəmi 48 saat ərzində bir ayda düşməli olan yağışın dörd qatını qəbul edib.

Kainat.tv bildirir ki, bu göstərici artıq adi meteoroloji hadisə deyil, klassik mənada təbii fəlakət indikatorudur. Normadan dəfələrlə artıq yağıntı düşdükdə istənilən şəhərin infrastrukturu ifrat yüklənir. Dünyanın ən inkişaf etmiş şəhərləri belə bu cür hallarda ciddi çətinliklərlə üzləşir.

Məsələn, Londonda 2024-cü ilin martın 17-də yağan güclü yağışlar nəticəsində metro xətlərinin bir hissəsi su altında qalmış, nəqliyyatın fəaliyyəti məhdudlaşdırılmışdı. Parisdə martın 21-də Sena çayının səviyyəsinin kəskin qalxması səbəbindən şəhərin mərkəzi hissələrində hərəkət dayandırılmışdı. Dubayda isə martın 9-10-da yağan intensiv leysan beynəlxalq hava limanında uçuşların gecikməsinə və yolların su altında qalmasına gətirib çıxarmışdı.

Azərbaycanda da analoji vəziyyət müşahidə olunur. Fövqəladə Hallar Nazirliyi gücləndirilmiş rejimdə fəaliyyət göstərərək Bakı, Sumqayıt və Abşeron ərazisində yaranmış fəsadların aradan qaldırılmasına cəlb olunub. Artıq 33 nəfərin təhlükəsiz əraziyə təxliyə edilməsi vəziyyətin real təhlükə səviyyəsini göstərir. Paralel olaraq, İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti drenaj və kanalizasiya sistemlərinin yüklənməsi fonunda fasiləsiz iş rejiminə keçib.

Məsələnin texniki tərəfi də diqqətəlayiqdir. Drenaj infrastrukturu olmayan ərazilərdə yağış sularının kanalizasiya xətlərinə yönləndirilməsi sistemin daşıma qabiliyyətini aşır. Nəticədə, küçələrdə və yaşayış sahələrində subasma qaçılmaz olur.

Region və dünya üzrə mart ayı ərzində oxşar hadisələr qeydə alınıb. Məsələn, Türkiyədə martın 12-13-də Qara dəniz bölgəsində intensiv yağışlar sel və daşqınlara səbəb olub, bir sıra yaşayış məntəqələri zərər görüb.

Gürcüstanda martın 18-19-da güclü leysan nəticəsində çaylar məcrasından çıxaraq kəndləri su altında qoyub. Paytaxt Tiflisdə martın 20-də şəhərdə yağan yağışlar nəticəsində yollar çöküb, nəqliyyatın hərəkəti iflic olub.

Ermənistanda martın 22-24-də davam edən yağıntılar nəticəsində bir sıra bölgələrdə subasma qeydə alınıb, bəzi ərazilərdə fövqəladə vəziyyət elan edilib.

Avropanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən İtaliya və Almaniyada martın 15-25 aralığında aramsız yağışlar çayların daşmasına və şəhərlərdə həyatın iflic olmasına səbəb olub.
Bu faktlar göstərir ki, hazırda baş verənlər lokal problem deyil. İqlim dəyişiklikləri fonunda ekstremal yağıntılar artıq daha geniş coğrafiyanı əhatə edir və eyni vaxtda müxtəlif ölkələrdə oxşar fəsadlar yaradır.

Hazırda Azərbaycanda müvafiq qurumların koordinasiyalı fəaliyyəti nəticəsində vəziyyət nəzarətdə saxlanılır. Fövqəladə Hallar Nazirliyi əhaliyə müraciət edərək təhlükəli ərazilərdən uzaq durmağı, sel və daşqın riski zamanı yüksək yerlərə çəkilməyi və xilasedicilərin göstərişlərinə əməl etməyi tövsiyə edir.
Sinoptiklərin proqnozlarına görə, martın 29-dan etibarən Qafqaz regionunda hava şəraiti tədricən sabitləşəcək. Lakin son günlərin təcrübəsi göstərir ki, normadan qat-qat artıq yağıntı artıq adi hava hadisəsi deyil – bu, operativ müdaxilə və maksimum hazırlıq tələb edən təbii fəlakət ssenarisidir.
Şahanə Rəhimli